ÖDƏMƏ MƏNBƏYİNDƏ DİVİDENDDƏN VERGİ TUTULMASI


odeme-menbeyinde-dividendden-vergi-tutulmasi

Vergi məcəlləsi Maddə 122. Ödəmə mənbəyində dividenddən vergi tutulması

       122.1. Rezident müəssisə tərəfindən ödənilən dividenddən ödəmə mənbəyində 10 faiz dərəcə ilə vergi tutulur.

       Dividend - hüquqi şəxsin öz təsisçilərinin (payçılarının) və yaxud səhmdarlarının xeyrinə xalis mənfəətinin (sadələşdirilmiş vergi ödəyiciləri tərəfindən vergi və xərclər çıxıldıqdan sonra gəlirin) bölüşdürülməsi, o cümlədən hüquqi şəxs ləğv edilərkən xalis mənfəəti hesabına formalaşan əmlakın (aktivlərin) bölüşdürülməsi, habelə səhmlərin (payların) xalis mənfəət hesabına artırılan nominal dəyəri hüdudlarında geri alınması ilə bağlı pul və ya digər ödəmələr şəklində etdiyi ödəniş.

       Misal 1. Hüquqi şəxs səhmdarlarına 3.000 manat dividend hesablayıb. Bu halda, dividend ödəyən səhmdar cəmiyyət ödəmə mənbəyində: 3.000 x 10% = 300 manat vergi tutub büdcəyə ödəyir.

         122.2. Dividendin faktiki sahibi olan fiziki və hüquqi şəxslərdən Vergi Məcəlləsinin 122.1-ci maddəsinə uyğun olaraq vergi tutulmuşdursa, dividendi alan fiziki və hüquqi şəxslərin həmin gəlirindən bir daha vergi tutulmur. Həmin gəlir yenidən dividend şəklində verilən zaman vergiyə cəlb olunmur.

Misal 2. Hüquqi şəxs 1.500 manat məbləğində dividendin faktiki sahibi olmuş və vergi qanunvericiliyinə əsasən 150 manat vergi tutulmuşdur. Hüquqi şəxs daha sonra həmin gəliri yenidən dividend şəklində fiziki şəxsə vermişdir. Bu hüquqi şəxsin dividend nəzərə alınmadan, ümumi gəliri 54.000 manat, gəlirdən çıxılan xərcləri isə 26.000 manat olarsa, dividend nəzərə alınmaqla, dövlət büdcəsinə ödəniləcək mənfəət vergisinin məbləği nə qədər olur?

         Dividendin faktiki sahibi olmuş hüquqi şəxslərdən vergi tutulmuşdursa, dividendi alan hüquqi şəxslərin həmin gəlirindən bir daha vergi tutulmur. Həmin gəlir yenidən dividend şəklində verilən zaman vergiyə cəlb olunmur. Bu halda hüquqi şəxsin dövlət büdcəsinə ödəniləcək mənfəət vergisinin məbləği:

  

         54.000-26.000 = 28.000 manat

         28.000 x 20%  = 5.600 manat olacaq.

 

        122.4. Cəmiyyətin fəaliyyəti zamanı əldə edilmiş aktivlərin, o cümlədən pul vəsaitlərinin (təsisçiyə borcların verilməsi və ya alınmış borcların Əvəzinin qaytarılması istisna olmaqla) təsərrüfat fəaliyyətinin məqsədlə rindən kənar digər məqsədlər üçün təsisçiyə verilməsi, habelə təsisçinin digər şəxslərə olan borclarının əvəzinin ödənilməsi vergitutma məqsədləri üçün dividend ödəmələrinə bərabər hesab edilir və bu zaman Vergi Məcəlləsinin 122.1-ci maddəsi ilə ödəmə mənbəyində vergi tutulur.

         122.1. Rezident müəssisə tərəfindən ödənilən dividenddən ödəmə mənbəyində 10 faiz dərəcə ilə vergi tutulur.

         Misal 3. Müəssisənin təsisçisinin digər şəxslərə olan 20.000 manat borcu müəssisənin pul vəsaiti hesabına ödənilmişdir. Təsisçinin digər şəxslərə olan borclarının əvəzinin müəssisə tərəfindən ödənilməsi dividend kimi qəbul olunur.

      Ona görə də müəssisə ödəməni edərkən 2.000  (20.000 x 10%) manat ödəmə mənbəyində vergi tutub dövlət büdcəsinə ödəməlidir.

        124.1. Daşınan və daşınmaz əmlak üçün icarə haqqindan həmçinin rezidentin və ya qeyri-rezidentin Azərbaycan Respublikasındakı daimi nümayəndəliyinin ödədiyi və ya onun adından ödənilən royaltidən gəlir Vergi Məcəlləsinin 13.2.16-cı maddəsinə uyğun olaraq Azərbaycan mənbəyindən əldə edilmişdirsə, ödəmə mənbəyində 14 faiz dərəcə ilə vergi tutulur.

        Royalti - ədəbiyyat, incəsənət, yaxud elm əsərləri, proqram təminatı, kinematoqrafik filmlər və digər qeyri-maddi aktivlər üzərində müəllif hüquqlarından istifadə olunması, yaxud istifadə hüquqlarının  verilməsinə görə, istənilən patentə, ticarət markasına, dizayn yaxud modelə, plana, məxfi düstura yaxud prosesə, sənaye, kommersiya, yaxud elmi təcrübəyə aid olan informasiyaya, sənaye, kommersiya və ya elmi avadanlıqdan istifadə, yaxud istifadə hüquqlarının verilmesinə görə mükafat şəklində alınan ödənişlərdir.

         Misal 4. Fiziki şəxs özünə məxsus olan yaşayış evini ayda 300 manata hüquqi şəxsə icarəyə vermişdir. Hüquqi şəxs icarə haqqından 14 faiz, yəni  42 manat ödəmə mənbəyində vergi tutur və fiziki şəxsə ayda 172 manat ödəyir. Fiziki şəxsin bu gəliri bir daha vergiyə cəlb olunmur.

         Misal 5. Bağlanmış müqaviləyə görə, redaksiya tərəfindan romanın jurnalda nəşrinə görə müəllifə 15.000manat royalti hesablanmışdır. Redaksiya 15.000 x 14% = 2.100 manat ödəmə mənbəyində vergi tutaraq büdcəyə, 15.000 – 2.100 = 12.900 manat isə müəllifə ödəməlidir.

         İcarə  haqqı vergi ödəyicisi kimi uçotda olmayan fiziki şəxs tərəfindən ödənildikdə icarəyə verən bu maddəyə uyğun olaraq 14 faiz dərəcə ilə vergini özü ödəyir və Vergi Məcəlləsinin 33-cü və 149-cu maddələrinə uyğun olaraq vergi uçotuna alınıb bəyannamə verir.

         33.1. Vergi nəzarətinin həyata keçirilməsini təmin etmək məqsədi ilə vergi ödəyicisi olan hüquqi şəxslər, filial ve nümayəndəliklər olduqları (dövlət qeydiyyatı haqqında sənədlərdə qeyd olunmuş hüquqi ünvan), vergiyə cəlb olunan gəliri Azərbaycan mənbəyindən olan və bu gəlirdən ödəmə yerində vergi tutulmayan qeyri-rezidentlər Azərbaycan mənbəyindən gəlirin alındığı yer üzrə, fərdi sahibkarlar və bu Məcəllənin müddəalarına uyğun olaraq bəyannamə verməli olan rezident fiziki şəxslər yaşadıqları, xüsusi notariuslar isə fəaliyyət göstərdiyi yer üzrə vergi orqanlarında uçota alınır. (4, 7, 9)

         149.1.4. xüsusi notariuslar, ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunması nəzərdə tutulmayan (tutulması mümkün olmayan) gəlirləri olan fiziki şəxslər, yaxud Azerbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda gəlir, o cümlədən royaltidən gəlir əldə edən rezident fiziki şəxslər.

        Misal 6. Azərbaycan Respublikasının rezidenti olan A fiziki şəxsi öz istifadəsində olan daşınmaz əmlakı başqa bir rezident B fiziki şəxsinə icarə müqaviləsi əsasında icarəyə verir. 124-cü maddənin tələblərini rəhbər tutaraq və fiziki şəxslərin vergi statusun dan asılı olaraq aşağıdakı hallar mümkündür:

       -A və B fiziki şəxslərinin heç biri vergi ödəyicisi deyil.

Bu halda, Vergi Məcəlləsininsinin 33-cü və 149-cu maddələrinə uyğun olaraq, icarəyə verən özü vergi uçotuna durur və illik gəlir vergisi bəyannaməsi təqdim edir.

       -A vergi ödəyicisi deyildir, B isə vergi ödəyicisidir.

Bu halda, A fiziki şəxsin vergi uçotuna durmasına və hər hansı bəyannamə verməsinə ehtiyac yoxdur. A fiziki şəxsin icarə gəlirindən vergini ödəmək B fizikim şəxsin vəzifəsinə aid edilmişdir (Vergi Məcəlləsini 150.1.6-cı maddəsinə əsasən).

       -A və B fiziki şəxslərin hər ikisi vergi ödəyicisidir.

Bu halda da A fiziki şəxsi vergi ödəyicisi olmasına baxmayaraq, icarə gəli rindən mənbədə tutulmaqla vergini ödəmək vəzifəsi sahibkar olan B fiziki şəxsin üzərinə qoyulmuşdur. A fiziki şəxsi isə öz bəyannaməsində bu məbləği icarə gəliri kimi göstərir, lakin bu gəlirdən heç bir vergi ödəmir.

      -A vergi ödəyicisidir, B isə vergi ödəyicisi deyil.

Bu halda, icarə gəlirindən vergini A fiziki şəxsi özü ödəyir və Vergi Məcəlləsinin 149-cu maddəsinə uyğun olaraq müvafiq bəyannaməni vergi orqanlarına təqdim edir.